Trekking na Etnie: szlaki na własną rękę i miejsca, gdzie potrzebny jest przewodnik
Tak, po Etnie można chodzić bez przewodnika, a niektóre z najlepszych tras na wulkanie są krótkie, oznakowane i bezpłatne. Park Etny utrzymuje sieć numerowanych szlaków na każdym zboczu góry: od godzinnej pętli przyrodniczej wśród sosen po wysokogórską trasę długości 34 km, na którą trzeba dwóch–trzech dni. Na własną rękę nie wejdziesz natomiast do strefy szczytowej: powyżej 2920 m po stronie południowej i 2990 m po stronie północnej kratery szczytowe można odwiedzać wyłącznie z wykwalifikowanym przewodnikiem.
Ten poradnik wybiera szlaki, które warto znać, podaje dla każdego dane samego parku (długość, przewyższenie, czas i stopień trudności) i wyjaśnia, gdzie przebiega granica między samodzielnym chodzeniem a wędrówką z przewodnikiem.
Jak działa sieć szlaków na Etnie
Park Etny opisuje swoje szlaki jako prowadzące głównie po niedawnych i historycznych potokach lawy, przez lasy, po nagim terenie powyżej granicy lasu i przez dawne pola uprawne, z często zmieniającym się nachyleniem. Ten ostatni punkt ma większe znaczenie, niż się wydaje. Ścieżka, która na mapie wygląda na płaską, w ciągu kilkuset metrów potrafi przejść przez sypki wulkaniczny piasek, ostrą blokową lawę i nagłe krótkie podejścia.
Kilka praktycznych zasad, zanim wybierzesz trasę:
- Szlaki są numerowane. Park używa numerów z serii 700 (737, 704, 723 i tak dalej), a te same numery widnieją na drogowskazach i na stronach szlaków parku.
- Każdy szlak ma stopień trudności. Park ocenia je od niskiego (T), przez średni (E) i średnio-wysoki (E), po wysoki (E lub EE). Do stopnia EE podchodź z prawdziwą ostrożnością.
- Niektóre szlaki są zamknięte. Szlaki, które park oznacza jako „nieczynne”, są zamknięte dla ruchu, często dlatego, że lawa lub erozja zmieniły teren.
- Mapy szybko się starzeją. Częste erupcje stale przekształcają teren, tworząc nowe stożki i pola lawy, więc mapy w sprzedaży mogą być nieaktualne. Przed wyjściem sprawdź strony szlaków na stronie internetowej parku.
Krótka odpowiedź: która trasa dla kogo
| Trasa | Strona | Długość | Przewyższenie | Czas | Stopień wg parku |
|---|---|---|---|---|---|
| Kratery Silvestri | Południe | Krótka pętla od parkingu | Niewielkie | 20 minut na górną krawędź | Łatwa ścieżka do dolnego krateru |
| Monte Nero degli Zappini (782) | Południowy zachód | Pętla 3 km | 130 m | 1 godzina | Niski (T) |
| Schiena dell’Asino (737) | Południowy wschód | 2,54 km | 600 m | 1–2 godziny | Średni (E) |
| Kratery z 2002 roku (z przewodnikiem) | Północ | Około 5 km | 300 m | 2,5–3 godziny | Łatwy do umiarkowanego |
| Grotta dei Lamponi – Grotta del Gelo (726) | Północny zachód | 3,35 km | 325 m | 2–3 godziny | Wysoki (EE) |
| Rifugio Citelli – Serracozzo (723) | Północny wschód | 8 km | 1080 m | 5–6 godzin | Średnio-wysoki (E) |
| Canalone della Montagnola (703) | Południe | 4,7 km | 1000 m | 2–3 godziny | Średnio-wysoki (E) |
| Pista Altomontana (701) | Zachód i północ | 34 km | 500 m | 2–3 dni | Średni (E) |
Jeśli masz tylko pół dnia i nie masz samochodu, oczywistym wyborem są kratery Silvestri tuż obok kolejki linowej. Jeśli masz auto i kilka godzin, Schiena dell’Asino daje największy widok za najmniejszy wysiłek. Jeśli chcesz porządnego dnia na nogach, poważne opcje to Serracozzo albo Canalone della Montagnola.
Kratery Silvestri: najłatwiejszy spacer na wulkanie
Kratery Silvestri leżą tuż przy rejonie Rifugio Sapienza na końcu drogi SP92, gdzie droga po stronie południowej kończy się na wysokości 1910 m. Powstały podczas erupcji, która zaczęła się 9 lipca 1892 roku: otworzyła się wtedy szczelina, a wzdłuż niej wyrosło w rzędzie pięć stożków, mniej więcej między 1800 a 2025 m. Miejscowi nazywają taki rząd „bottoniera”, czyli rząd guzików.
Są tu dwa główne stożki, na wysokości około 1900 m:
- Dolny krater zwykle osiąga się dość prostą ścieżką.
- Górny krater wymaga trudniejszego podejścia po sypkim wulkanicznym gruncie. W 20 minut dojdziesz na jego krawędź.
Droga SP92 przebiega między dwoma głównymi stożkami, więc możesz ruszyć prosto z parkingu albo z przystanku autobusowego. Nie potrzebujesz ani biletu, ani przewodnika. W pogodny dzień widok sięga aż po Zatokę Katańską.
To również miejsce, w którym wysiadasz z autobusu AST z Katanii, więc ten spacer robi większość osób bez samochodu. Autobus przyjeżdża około 10:15 i odjeżdża z Rifugio Sapienza o 16:30, co daje mnóstwo czasu na kratery, posiłek i kolejkę linową, jeśli chcesz wjechać wyżej.
Schiena dell’Asino: krawędź Valle del Bove
Jeśli jakaś trasa na Etnie jest warta dojazdu samochodem, to właśnie ta. Schiena dell’Asino, „ośli grzbiet”, to grań na krawędzi Valle del Bove, ogromnego zagłębienia w kształcie podkowy na wschodnim zboczu wulkanu. Nazwa pochodzi od piaszczystego podłoża, którego kształt przypomina grzbiet osła.
Dwa opisy tej samej trasy
Dla tej trasy istnieją dwa zestawy danych i opisują one co innego:
- Popularna trasa tam i z powrotem na krawędź. Serwis turystyczny Nicolosi podaje łącznie około 5,5 km, około 3 godzin w obie strony i około 200 m przewyższenia. Trasa zaczyna się na wysokości około 1850 m, dochodzi do około 2025 m i przy dobrej pogodzie, bez śniegu, ma stopień łatwy do średniego. Wracasz tą samą drogą.
- Pełny szlak parku nr 737. Park podaje 2,54 km, maksymalne przewyższenie 600 m, 1–2 godziny, stopień średni (E). Szlak prowadzi od krawędzi dalej w górę, obok kamienia pamiątkowego Malerby na 2040 m, aż na szczyt La Montagnoli, ogromnego krateru z 1763 roku na wysokości 2648 m.
Większość odwiedzających wybiera pierwszy wariant i zawraca na krawędzi. Widok stamtąd obejmuje całe północno-wschodnie zbocze wulkanu i pionowe wewnętrzne ściany doliny.
Jak dojść do początku trasy
Od Rifugio Sapienza szlak parku nr 704 prowadzi na wschód obok górnego i dolnego krateru Silvestri i po około 1 km dochodzi do rozwidlenia na wysokości 1832 m. Zaczyna się tu droga zagrodzona szlabanem: to właśnie Schiena dell’Asino. Pierwszy odcinek wspina się przez sadzone sosny po kamienistym podłożu, z nachyleniem, które może przekraczać 10%, zanim drzewa ustąpią miejsca piaskowi i wulkanicznej skale.
Kiedy nie iść
Park mówi o tym wprost: nie wchodź na szlak nr 737 we mgle ani podczas silnych burz, które ograniczają widoczność. Na La Montagnolę często też uderzają pioruny, i właśnie tak powstają tam fulguryty, puste w środku, szkliste skały. Jeśli po południu zbiera się na burzę, zawróć wcześnie.
Monte Nero degli Zappini: łatwa ścieżka przyrodnicza
Szlak nr 782 to łagodna opcja i dobry wybór dla rodzin. Park podaje pętlę 3 km z maksymalnym przewyższeniem 130 m, na około godzinę, o stopniu niskim (T). Była to pierwsza ścieżka przyrodnicza zbudowana na Sycylii, w połowie 1991 roku, i wciąż należy do najbardziej uczęszczanych w parku.
Zaczyna się na płaskowyżu na zachód od Monte Vetore (1823 m), niedaleko Grande Albergo dell’Etna, przy drodze z Nicolosi. W ciągu jednej godziny pokazuje większość tego, co sprawia, że niższe zbocza Etny są ciekawe:
- stare i niedawne pola lawy, w tym potoki z lat 1985–2001;
- jaskinie w potokach lawy i hornitos, małe kominy zbudowane przez odgazowującą się lawę;
- „kamienie armatnie”, czyli lawowe tuleje zastygłe wokół pni drzew;
- duże sosny i ogród botaniczny Nuova Gussonea, zanim pętla zamknie się krótkim odcinkiem drogi.
Park poleca ją wiosną i jesienią, a nie w upalne lato czy zimą, kiedy częste są nagłe opady śniegu. Jaskinie przy trasie to zamknięta Grotta Gussonea i Grotta di Santa Barbara. Więcej o jaskiniach Etny znajdziesz w naszym poradniku o jaskiniach lawowych.
Kratery z 2002 roku: klasyczna trasa po stronie północnej
Po stronie północnej niemal wszyscy wybierają trekking z Piano Provenzana do kraterów erupcji z 2002 roku. Erupcja ta zaczęła się w nocy z 26 na 27 października 2002 roku i zniszczyła całą stację turystyczną Piano Provenzana; dziś jej kratery należą do najczęściej odwiedzanych miejsc po stronie północnej.
Wersja z przewodnikiem z Piano Provenzana to około 5 km i 300 m przewyższenia, z dojściem na 2100 m i 2,5–3 godzinami marszu. Trasa prowadzi obok hornitos i wspina się na stożki żużlowe „bottoniery” z 2002 roku, by przejść wzdłuż krawędzi krateru. Organizator podaje cenę 30 € dla dorosłych (od 12 lat) i 25 € dla dzieci w wieku 5–11 lat, zbiórki o 10:00 lub 16:00 i grupy po 4–15 osób.
Po stronie północnej nie ma kolejki, więc poza sezonem narciarskim to właśnie taki spacer jest głównym powodem, żeby tam pojechać. Piano Provenzana leży na wysokości około 1800 m, na końcu drogi z Linguaglossy; dojazd i brak komunikacji publicznej opisuje nasz poradnik o dojeździe.
Serracozzo: jaskinia, szczelina i widok na Valle del Bove
Na pełny, wymagający dzień po północno-wschodniej stronie klasykiem jest szlak nr 723 od Rifugio Citelli. Park podaje 8 km, maksymalne przewyższenie 1080 m, 5–6 godzin, stopień średnio-wysoki (E).
Wyjątkowy jest dlatego, że tak wiele mieści:
- Początek. Zaczyna się po prawej stronie zaledwie 100 m przed Rifugio Citelli, na wysokości 1730 m, i wspina się przez etneńskie lasy brzozowe.
- Jaskinia. Po około 20 minutach dochodzisz do Grotta di Serracozzo, powstałej wzdłuż szczeliny podczas erupcji w 1971 roku. Wejście jest małe i wymaga ostrożności, a do środka, na około 50 m, powinny wchodzić tylko osoby z kaskiem i latarką.
- Punkt widokowy. Strome podejście prowadzi następnie na balkon nad Valle del Bove na wysokości 2095 m, skąd widać w dole dajki magmowe sterczące jak mury.
Mocni piechurzy mogą iść dalej od 2150 m na Rocca della Valle (2738 m) albo Pizzi Deneri (2847 m), ale w pobliżu Rocca della Valle średnie nachylenie zbliża się do 50%. Ten odcinek jest wyłącznie dla doświadczonych turystów górskich.
Grotta del Gelo: trasa do lodowej jaskini
Szlak nr 726 to historyczna droga do jednej z osobliwości Etny: jaskini, w której lód utrzymuje się przez cały rok. Grotta del Gelo leży na wysokości 2030 m na rozległym polu lawy z erupcji, która trwała dziesięć lat, od 1614 do 1624 roku.
Park podaje dla szlaku 3,35 km, maksymalne przewyższenie 325 m, 2–3 godziny, i ocenia go jako wysoki (EE). Dochodzi się do niego ścieżką odchodzącą od szlaku nr 701 na wysokości 1707 m przy Passo dei Dammusi, a po drodze do jaskini przechodzi się przez kilka rodzajów lawy. Jako najlepszy czas na tę trasę park podaje kwiecień–maj.
To odludne miejsce. Dojście do początku szlaku wymaga długiego podejścia Pistą Altomontaną, a teren jest trudny. Traktuj tę trasę jako przeznaczoną dla doświadczonych piechurów albo idź z przewodnikiem.
Długie trasy: Altomontana i Sentiero Italia
Dwa szlaki parku to raczej wyprawy niż spacery:
- Szlak nr 701, Pista Altomontana (Sentiero Italia). Ma 34 km, maksymalne przewyższenie 500 m i zajmuje 2–3 dni, stopień średni (E). Biegnie drogą służby leśnej na średniej wysokości 1750 m wzdłuż zachodniego i północnego zbocza. Po drodze kilka schronisk leśnych daje piechurom dach nad głową. Można nią chodzić o każdej porze roku, ale zimą śnieg lub mgła zwiększają trudność i wtedy powinni się na nią wybierać tylko doświadczeni, dobrze wyposażeni turyści.
- Szlak nr 704, Piano Vetore – Piano dell’Acqua. Około 14 km, maksymalne przewyższenie 1300 m, na cały dzień, stopień średnio-wysoki (E). To fragment Sentiero Italia biegnący wzdłuż południowego zbocza Etny, obok Rifugio Sapienza i kraterów Silvestri oraz krawędzią Valle del Bove, z wykorzystaniem w krótkich odcinkach około 2,5 km drogi SP92.
Po stronie wschodniej szlak nr 724 prowadzi przez 27 km z Ballo, niedaleko Zafferana Etnea, do Passo Dammusi, z maksymalnym przewyższeniem 1350 m, na 2–3 dni. Około 45 minut od początku mija Ilice di Carrinu, dąb ostrolistny, któremu przypisuje się 800 lat. Dalej trasa przechodzi obok Monti Sartorius, rzędu stożków powstałych w czasie wylewów lawy w 1865 roku.
Poważne zejście: Canalone della Montagnola
Szlak nr 703 to odgałęzienie drogi szczytowej, które schodzi do Valle del Bove. Park podaje 4,7 km, maksymalne przewyższenie 1000 m, 2–3 godziny, stopień średnio-wysoki (E). Trasa schodzi o około 800 m na dno doliny, na wysokość około 1700 m, żlebem z niemal czystego wulkanicznego piasku.
Dwa ostrzeżenia parku:
- Ponieważ żleb jest tak stromy i piaszczysty, trasę trzeba traktować jako jednokierunkową: schodzisz nią w dół, a nie wchodzisz pod górę.
- Zimą może być oblodzona i niebezpieczna bez odpowiedniego sprzętu i umiejętności technicznych.
Na tę trasę wybierz się z kimś, kto ją zna.
Droga szczytowa i miejsce, gdzie kończy się samodzielne chodzenie
Szlak nr 702 to droga do kraterów szczytowych. Jest to szutrówka używana przez terenówki ze specjalnymi zezwoleniami, zaczynająca się przy stacji kolejki na wysokości 1910 m i okrążająca rejon szczytu na wysokości około 3000 m. Park podaje 24 km, maksymalne przewyższenie 1200 m, na cały dzień, stopień wysoki (E).
Według parku drogą można iść samodzielnie, gdy wulkan wykazuje normalną aktywność, ale dostęp regulują zarządzenia prefektury i burmistrzów, a powyżej wysokości ustalanych w zależności od aktywności wulkanu wymagany jest uprawniony przewodnik. W praktyce granica od lat jest jasna:
- Strona południowa: od sierpnia 2010 roku zarządzenia zamykają strefę szczytową od 2920 m, przy Torre del Filosofo, dla wszystkich, którzy nie idą z przewodnikiem.
- Strona północna: strefa zamknięta zaczyna się na 2990 m, przy Punta Lucia.
- Tylko za dnia: tam, gdzie w rejonie szczytu dozwolone jest chodzenie bez przewodnika, wolno to robić tylko od świtu do zachodu słońca, bez biwakowania.
- Grupy z przewodnikiem: zarządzenia w streszczeniu przewodników wulkanicznych dopuszczają maksymalnie 10 osób na przewodnika i 400 osób dziennie w strefie z przewodnikiem.
Jeśli zależy ci na szczycie, najprostszą drogą jest trekking szczytowy z przewodnikiem: wjazd kolejką, a potem marsz w stronę kraterów szczytowych, które wycieczki opisują jako około 3400 m (to okrągła liczba, nie zmierzona wysokość). Krótsza opcja to pakiet z kolejką i 4x4, który kończy się marszem z przewodnikiem na około 3000 m. Obie opisuje nasz poradnik o kolejce i zasadach w strefie szczytowej, a aktualne oferty porównasz na stronie wycieczek.
Co ubrać i zabrać na każdą trasę na Etnie
Etna to wysoka góra, nawet jeśli większość drogi pokonujesz samochodem. Rada Departamentu Ochrony Ludności dla piechurów jest krótka: włóż kurtkę wiatroszczelną i czapkę od słońca, weź wodę i jedzenie. Do tego dodaj:
- Porządne buty. Wulkaniczny piasek i blokowa lawa niszczą buty sportowe i skręcają kostki. Minimum to buty trekkingowe z dobrą przyczepnością.
- Warstwy. Nawet latem na wysokości może być zimno. Ubranie planuj na szczyt, a nie na parking.
- Ochronę przed słońcem. Ciemne podłoże, rozrzedzone powietrze i brak cienia sprawiają, że słońce mocno operuje.
- Czołówkę. Przyda się w każdej jaskini lawowej i jest niezbędna, jeśli trasa się przeciągnie.
- Naładowany telefon. Zasięg jest kiepski, ale w nagłym wypadku dzwoń pod 112, europejski numer alarmowy.
Pełną listę rzeczy do spakowania na każdy etap znajdziesz w naszym poradniku o tym, kiedy jechać i co ubrać.
Pogoda, chmury i sam wulkan
O tym, czy danego dnia warto iść, decydują dwie rzeczy:
- Pogoda. Mgła i burze to główne zagrożenie na otwartym terenie, takim jak Schiena dell’Asino, a chmury często zbierają się po południu. Prognozę dla wysokości, na której będziesz chodzić, sprawdzisz na naszej stronie z pogodą na Etnie. Wyrusz wcześnie.
- Wulkan. Niektóre zjawiska na Etnie są całkowicie nieprzewidywalne i nagłe, więc nawet przy zielonym poziomie alertu ryzyko nigdy nie jest zerowe. Przed każdą trasą na wysokości sprawdź najnowsze alerty i zarządzenia; nasz artykuł o kamerach i alertach wulkanicznych wyjaśnia, na co patrzeć wieczorem dzień wcześniej.
Przy złej pogodzie albo dużej aktywności wulkanu wycieczki z przewodnikiem są ze względów bezpieczeństwa zmieniane lub odwoływane. Jeśli chodzisz samodzielnie, stosuj wobec siebie tę samą zasadę.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można wejść na szczyt Etny bez przewodnika?
Nie. Strefa szczytowa jest zamknięta dla samodzielnych turystów powyżej 2920 m po stronie południowej i 2990 m po stronie północnej. Poniżej tej granicy wieloma szlakami możesz iść sam, ale do kraterów szczytowych potrzebny jest wykwalifikowany przewodnik.
Jaka jest najłatwiejsza trasa na Etnie?
Kratery Silvestri przy Rifugio Sapienza, gdzie do dolnego krateru prowadzi dość prosta ścieżka. Najłatwiejszym prawdziwym szlakiem jest Monte Nero degli Zappini, pętla 3 km ze 130 m przewyższenia.
Jaka jest najlepsza trasa na pół dnia?
Schiena dell’Asino. Popularny wariant to około 3 godziny tam i z powrotem i najlepszy widok po stronie południowej: prosto w głąb Valle del Bove.
Czy trekking na Etnie jest niebezpieczny?
Na oznakowanych szlakach poniżej strefy szczytowej, przy dobrej pogodzie, główne zagrożenia są takie jak w każdych górach: mgła, zimno, sypki grunt i zabłądzenie. Wulkan dodaje do tego ryzyko, które nigdy nie jest zerowe, i dlatego w rejon szczytu wchodzi się tylko z przewodnikiem.